Vì sao thu hồi đất ở Việt Nam dễ thành xung đột giữa dân và chính quyền?

Ở đâu cũng vậy, nhà nước đôi khi phải lấy đất để làm đường, xây cầu, mở khu đô thị, phát triển hạ tầng hay phục vụ các dự án công. Đó là chuyện bình thường của mọi quốc gia.

Trong khi ở nhiều quốc gia, đó chỉ là một vụ việc pháp lý: người dân không đồng ý thì khởi kiện ra tòa. Còn ở Việt Nam, thu hồi đất dễ biến thành một câu chuyện kéo dài, bắt đầu từ vài lá đơn khiếu nại, rồi dây dưa từ năm này sang năm khác, và không ít lần leo thang thành những cuộc căng thẳng trực diện giữa người dân và chính quyền.

Vì sao lại như vậy?

Một nghiên cứu mang tên “The Constitutionality of Compulsory Land Acquisition in Vietnam: Issues and Recommendations” (tạm dịch: Tính hợp hiến của việc thu hồi đất bắt buộc tại Việt Nam: Các vấn đề và khuyến nghị) của giáo sư luật Phan Trung Hiền (Đại học Cần Thơ) và giáo sư luật Hugh D. Spitzer (Đại học Washington) gợi ra một câu trả lời khá rõ ràng. [1]

Muốn hiểu những tranh chấp này, phải bắt đầu từ cái gốc: Hiến pháp Việt Nam dùng chữ “thu hồi” (recover) vì đất thuộc sở hữu toàn dân, dân chỉ có quyền sử dụng do nhà nước trao. Vì vậy, khi nhà nước lấy lại đất, đó là lấy lại phần quyền đã giao.

Và chính từ cái gốc này, hàng loạt vấn đề về mục đích thu hồi, thủ tục và bồi thường mới lần lượt nảy sinh.

Nguồn ảnh: Hoàng Sơn/Báo Hànộimới. Đồ họa: Linda/Luật Khoa.

Vì sao thu hồi đất ở Việt Nam dễ thành xung đột giữa dân và chính quyền?

7 điều phải sửa để bớt oan sai khi thu hồi đất

Việt Nam nên sửa luật thế nào để việc thu hồi đất bớt rối, bớt oan và bớt đẩy người dân vào thế đối đầu với chính quyền?

Việt Nam không có “quyền sở hữu đất”

Điểm đầu tiên, và cũng là điểm quan trọng nhất, là ở Việt Nam, người dân không sở hữu đất theo nghĩa thông thường.

Hiến pháp Việt Nam quy định đất đai “thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện sở hữu và thống nhất quản lý”. [2]

Điều đó có nghĩa là để sử dụng một mảnh đất hợp pháp, bạn phải được nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận quyền sử dụng. Và khi nhà nước cần, đất có thể được thu hồi lại theo quy định.