Sau hơn một năm kể từ khi vụ tai nạn xảy ra, và sau gần một tháng kể từ khi cái tên Nguyễn Sỹ Cương gây bão trên mạng xã hội, cuối cùng Công an TP. Hà Nội đã lên tiếng: ông Nguyễn Sỹ Cương gây tai nạn chết người nhưng được miễn trách nhiệm hình sự (TNHS) theo “đúng quy trình”. [1][2][3] Cùng với đó, phía công an cũng giải thích những căn cứ cho kết luận này. 

Tuy nhiên, câu trả lời ấy lại đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý khác.

Công an đưa ra căn cứ gì?

Muốn biết cơ quan chức năng dựa vào đâu để miễn TNHS Nguyễn Sỹ Cương, trước hết hãy nhìn vào Khoản 3 Điều 29 Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành: [4]

“Người thực hiện tội phạm nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác, đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.”

Đặt những thông tin mà Công an TP. Hà Nội đã ​​công bố bên cạnh điều luật này, có thể thấy các mảnh ghép gần như khớp nhau. [5] 

Theo đó, cơ quan điều tra xác định ông Cương đi sai làn đường, phần đường gây tai nạn chết người, vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tại Khoản 1 Điều 260 BLHS, tức tội phạm nghiêm trọng. Cùng với đó, cơ quan điều tra cho rằng ông Cương đã thành khẩn khai nhận, tích cực khắc phục hậu quả, được phía gia đình nạn nhân ghi nhận và có đơn đề nghị miễn truy cứu TNHS nên đủ điều kiện để được miễn TNHS. 

Ngoài ra, công an còn củng cố thêm lập luận của mình bằng hai tình tiết: ông Cương không có nồng độ cồn trong cơ thể và có đầy đủ giấy phép lái xe. Đây không phải những điều kiện trực tiếp của Khoản 3 Điều 29 nhưng là những tình tiết quan trọng để xác định hành vi của ông Cương có rơi vào khung tăng nặng của Điều 260 BLHS hay không. Bởi chỉ cần có một tình tiết thuộc Khoản 2 Điều 260 – với khung hình phạt từ 3 đến 10 năm tù, tức tội rất nghiêm trọng – thì ông Cương sẽ bị đóng cánh cửa miễn TNHS theo Khoản 3 Điều 29.

Dư luận tranh cãi 

Sau khi Công an TP. Hà Nội đưa ra những căn cứ trên, rất nhiều luồng tranh luận đã nổ ra. Dường như từng mắt xích trong những lập luận của công an đều khiến công chúng hoài nghi.

Cố ý hay vô ý?

Trước hết, tranh luận đến đến từ việc xác định Khoản 1 Điều 260 BLHS có phải tội phạm nghiêm trọng do vô ý hay không. Theo đó, nhiều người như luật sư Trần Đại Lâm cho rằng điều khoản này có lỗi vô ý. [6] Mặt khác một số người như nhà báo Đoàn Bảo Châu lại cho rằng ông Nguyễn Sỹ Cương có lỗi cố ý khi thực hiện hành vi vi phạm giao thông. [7] 

Về vấn đề này, một chuyên gia luật hình sự (ẩn danh vì lý do an toàn) giải thích với Luật Khoa rằng tội phạm quy định tại Điều 260 BLHS là tội vô ý. Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, trong khoa học pháp lý hình sự thì tội này có lỗi hỗn hợp, tức là cố ý về hành vi và có thái độ vô ý với hậu quả. 

Vị chuyên gia cho rằng nếu có lỗi cố ý với hậu quả thì sẽ không cấu thành tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ mà sẽ cấu thành tội giết người. Từ đó, vị chuyên gia nhận định rằng việc Công an TP. Hà Nội áp dụng Khoản 3 Điều 29 BLHS để miễn TNHS cho Nguyễn Sỹ Cương là phù hợp.

Trước đó, vào năm 2018, bà Phạm Thị Bích Ngọc – hiện là phó vụ trưởng Vụ Giám đốc Kiểm tra Tòa án Nhân dân Tối cao – cũng cho rằng: “Lỗi trong tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ phải là lỗi vô ý do tự tin hoặc lỗi vô ý do cẩu thả”. [8] Vì vậy, bà Ngọc đồng ý với việc người vi phạm khung cơ bản của tội này có thể được xem xét miễn TNHS theo nếu tự nguyện bồi thường thiệt hại, được người đại diện hợp pháp của bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn TNHS. Tuy nhiên, quan điểm của bà Ngọc là với trường hợp lỗi hoàn toàn thuộc về người phạm tội, gây hậu quả chết người thì không nên xem xét miễn TNHS.

Công an củng cố Khoản 1, dư luận nghi vấn khả năng Khoản 2

Như đã phân tích ở trên, những tình tiết mà công an đưa ra đều nhằm chứng minh hành vi của ông Cương phù hợp với Khoản 1 Điều 260 BLHS, đáp ứng điều kiện cần để được miễn TNHS theo Khoản 3 Điều 29 BLHS.

Tuy nhiên, dư luận đặt nghi vấn với chính những tình tiết đó, bao gồm thời điểm lấy mẫu xét nghiệm, địa chỉ của ông Cương, lý do gây tai nạn, v.v. [9] Sau đó, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đã âm thầm xóa các bản tin, che mờ các văn bản có liên quan rồi đăng lại các nội dung này. 

Bên cạnh đó, dư luận còn nhận thấy có nhiều tình tiết có thể đẩy hành vi của ông Cương sang khung tăng nặng – không còn đủ điều kiện để được miễn TNHS – nhưng chưa được làm sáng tỏ. Từ đó, hàng loạt câu hỏi tiếp tục được đặt ra.

Theo thông tin ban đầu, ngoài việc làm một nữ sinh tử vong, vụ tai nạn còn khiến bố của nữ sinh gãy chân. [10] Theo điểm e Khoản 2 Điều 260 BLHS, ông Cương sẽ chuyển sang khung tăng nặng, không còn được xét miễn TNHS theo Khoản 3 Điều 29 nếu “gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%”. Tuy nhiên, đến nay không thấy thông tin về tỷ lệ tổn thương cơ thể của người bố.

Bên cạnh đó, nhiều người còn đặt nghi vấn về những gì ông Cương đã làm ngay sau khi gây tai nạn. Liệu ông có ở lại hiện trường, cứu giúp các nạn nhân hay không? Đây không chỉ là câu hỏi về cách ứng xử sau tai nạn, mà còn có ý nghĩa đối với việc xác định khung hình phạt. Bởi, nếu có căn cứ xác định ông Cương “bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn” theo điểm c Khoản 2 Điều 260 BLHS thì cánh cửa miễn TNHS theo Khoản 3 Điều 29 cũng không còn.

Khởi tố hay chưa?

Ngoài các điều kiện miễn TNHS theo BLHS, một câu hỏi tố tụng khác cũng được đặt ra: vụ án đã được khởi tố hay chưa? Theo nhiều luật sư, đây là thông tin quan trọng để kiểm chứng việc Công an TP. Hà Nội khẳng định ông Cương đã được miễn TNHS “đúng quy trình”. [11]

Trả lời Luật Khoa, một luật sư có nhiều năm kinh nghiệm cho rằng cơ quan chức năng nên công bố liệu đã khởi tố vụ án đúng quy trình hay chưa. Luật sư này cho rằng đây là điều công chúng cần được biết nhưng thông tin vẫn chưa minh bạch.

Hiện tại, Công an TP. Hà Nội chỉ mới xác định ông Cương vi phạm Khoản 1 Điều 260 BLHS và đủ điều kiện miễn TNHS, nhưng không nói rõ đã ra quyết định khởi tố vụ án hay chưa. Trong khi đó, “không khởi tố” và “miễn TNHS” là hai câu chuyện pháp lý khác nhau. Theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng Hình sự, miễn TNHS không phải là căn cứ để không khởi tố vụ án hình sự. [12]

Mặc dù công an cũng xác định hành vi của ông Cương đã vi phạm Khoản 1 Điều 260 BLHS nhưng chưa giải thích đầy đủ trình tự tố tụng đã diễn ra. Hiện người dân không biết ông Cương được miễn TNHS ở giai đoạn nào, bằng quyết định tố tụng gì, do cơ quan nào quyết định và theo trình tự ra sao.

Cho đến khi những mắt xích này được công bố, tuyên bố “đúng quy trình” mới chỉ cho công chúng biết kết quả, chứ chưa phản ánh đầy đủ cách quy trình đã diễn ra.

Sự khác biệt còn nằm trong từ “có thể” 

Ngay cả khi tạm gác những tranh luận trên và chấp nhận rằng ông Nguyễn Sỹ Cương đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được miễn TNHS tại Khoản 3 Điều 29 BLHS, dư luận vẫn không khỏi băn khoăn với từ “có thể”.

Khoản 3 Điều 29 BLHS không quy định rằng người phạm tội nghiêm trọng do vô ý, đã bồi thường, khắc phục hậu quả và được phía bị hại đề nghị miễn TNHS thì “được miễn”. Nó chỉ nói người đó “có thể được miễn”.

Theo chuyên gia luật hình sự, quy định này là trường hợp miễn TNHS mang tính tùy nghi, không bắt buộc áp dụng như quy định ở Khoản 1 và Khoản 2 của Điều 29 BLHS.

Một luật sư khác trả lời Luật Khoa lại không cho rằng điều luật này mang tính tùy nghi mà là thiếu hướng dẫn áp dụng thực tế. 

“Khi làm án có nhiều yếu tố phải xét: phạm tội vô ý hay cố ý, thiếu hiểu biết hay không, có hối lỗi không, có phải lao động chính không, v.v. Ở nước nào cũng thế, mức án được xem xét cẩn thận mà không sách vở nào liệt kê hết được, nên họ hình thành các yếu tố án lệ rất rõ ràng. Ví dụ, chữ ‘có thể’ nằm trong luật, nhưng trong quá trình dài áp dụng hình thành án lệ, khi nào thì ‘có thể’ và khi nào ‘không thể’ thì người ta coi án lệ để đối chứng lại, từ đó hiểu ngay trường hợp nào áp dụng được và trường hợp nào không. Nói chung khoa học pháp lý ở Việt Nam cần cải thiện nhiều”, vị luật sư nhận định.

Dù nhìn theo cách nào, từ “có thể” vẫn đặt ra cùng một vấn đề: dựa vào tiêu chí nào để một người được miễn TNHS, còn một người khác trong hoàn cảnh tương tự thì không? 

Đây không phải băn khoăn mới. Trước đó, các thẩm phán và kiểm sát viên cũng  đã phản ánh về việc thiếu hướng dẫn cụ đối với Khoản 3 Điều 29 có thể dẫn đến tình trạng thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật. [13]

Vì vậy, những tranh luận về việc miễn TNHS đối với ông Nguyễn Sỹ Cương không chỉ nằm ở việc ông có đủ điều kiện để được miễn hay không. Ngay cả khi câu trả lời là có, dư luận vẫn hoài nghi: nếu người cầm lái hôm đó không phải cựu đại biểu Quốc hội Nguyễn Sỹ Cương – chồng của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh – mà là một tài xế bình thường, với cùng những tình tiết, liệu kết quả có giống như vậy? [14]

Câu hỏi ấy không chỉ là giả định.

Trong những bản án đã được công khai, có nhiều người cũng vi phạm Khoản 1 Điều 260, có khắc phục hậu quả và được gia đình nạn nhân xin miễn TNHS nhưng vẫn bị kết án.

Luật Khoa sẽ nói về những bản án này và nguyên tắc bình đẳng trong pháp luật hình sự ở bài tiếp theo.

Đọc thêm

Công an: Nguyễn Sĩ Cương gây tai nạn chết người nhưng được miễn trách nhiệm hình sự “đúng quy trình”

Trong bản tin tối ngày 17/8 của VTV, người nhà nạn nhân xuất hiện, nói “đồng ý” với kết quả điều tra, kêu gọi cộng đồng “khép lại” vụ việc. Tuy nhiên, từ đầu chí cuối không thấy ông Nguyễn Sĩ Cương lên sóng. Theo dòng sự kiện: Tối 17/8, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đã xác nhận ông Nguyễn Sĩ Cương, nguyên phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội khóa 14, là người điều khiển ô tô trong vụ tai nạn giao thông xảy ra trên đường Nguyễn Huy Tự (Hà Nội) ngày 30/5/2025, khiến nữ […]

Nguyễn Sỹ Cương và sự im lặng không khó hiểu của Công an Hà Nội

Có điều tra hay không, Công an Hà Nội cũng phải ra quyết định và công khai quyết định này.