Khuyên một lời, gánh một đời

Khuyên người là một việc hấp dẫn. Trong chốc lát, từ một người ngoài cuộc, ta trở thành người tưởng như nhìn thấy được toàn cảnh. Vả lại, người khuyên thì cũng chỉ là người khuyên, còn người phải sống tiếp với hậu quả của quyết định đó, thật may, lại không phải ta.

Không chỉ giỏi kể những chuyện giết người, phóng hỏa, nhà văn trinh thám nổi tiếng Nhật Bản Keigo Higashino còn biết cách bàn về chuyện khuyên người. Ông đã chuyển tải thứ nghệ thuật ấy đến công chúng trong The Miracles of the Namiya General Store (tạm dịch: Phép lạ của tiệm tạp hóa Namiya), cuốn tiểu thuyết hiếm hoi của ông không phải thuộc thể loại trinh thám. 

Tiểu thuyết được xuất bản lần đầu bằng tiếng Nhật vào năm 2012, do Nhà xuất bản Kadokawa Shoten ấn hành. Bản dịch tiếng Anh đầu tiên và cũng là duy nhất của tác phẩm này ra mắt vào năm 2019, do Sam Belt chuyển ngữ, Yen Press xuất bản. 

Cuốn sách kể về một chiếc hộp thư tại một cửa hàng bách hóa có khả năng chuyển thư xuyên thời gian, giúp tháo gỡ những thắc mắc và đưa những con người lạc lối tìm lại được hướng đi cho cuộc đời mình. 

Câu chuyện mở đầu bằng cuộc chạy trốn của ba tên trộm Atsuya, Shota và Kouhei. Sau khi chiếc xe dùng để tẩu thoát bị hư, cả ba tìm đến trú tạm trong một tiệm tạp hóa đã bỏ hoang.

Giữa đêm, một lá thư bất ngờ rơi qua khe cửa cuốn. Người viết sống cách họ hơn ba mươi năm, tự xưng là “Thỏ Ngọc cung trăng”. Cô đang đứng trước hai lựa chọn khó khăn: tiếp tục tập luyện để tìm cơ hội tham dự Thế vận hội, hay từ bỏ giấc mơ để chăm sóc cho người yêu mắc bệnh hiểm nghèo.

Bằng một cách kỳ lạ, những lá thư được gửi đến tiệm Namiya trong quá khứ lại xuất hiện trước mặt ba tên trộm ở hiện tại, còn thư hồi âm của họ có thể quay ngược thời gian để đến tay người gửi. Ông chủ tiệm đã qua đời từ lâu. Vì thế, ba kẻ đến cuộc đời mình còn chưa biết phải đi đâu bỗng phải ngồi vào vị trí của ông để chỉ đường cho người khác.

Người chủ cũ của tiệm, ông Namiya Yuji, là người khởi đầu “dịch vụ” này. Ban đầu, những câu hỏi gửi đến tiệm của ông phần nhiều chỉ là trò đùa của trẻ con. Thế nhưng, ông vẫn trả lời nghiêm túc. Dần dần, “tiếng lành đồn xa”, người lớn cũng tìm đến tiệm, mang theo những chuyện mà họ không biết nên kể với ai.

Sau nhiều năm, ông Yuji nhận ra rằng phần lớn người đến xin tư vấn thực ra đã có câu trả lời. Điều họ cần là một người khác xác nhận rằng lựa chọn đó hợp lý.

Bởi lẽ, trong quá trình trả lời thư, ông thấy rõ một thực tế: nếu thư hồi âm không giống điều mong đợi, họ sẽ viết tiếp để giải thích. Khi giải thích chưa đủ, họ sẽ tranh luận. Nếu tranh luận vẫn chưa xong, họ có thể chuyển sang thuyết phục chính người đang tư vấn cho mình.

Chính trong lúc cố bảo vệ một lựa chọn, người ta để lộ điều mình thực sự mong muốn.

Trường hợp của “Thỏ Ngọc cung trăng” là một ví dụ. Ba tên trộm – trong lúc thay thế vai trò phản hồi thư của ông Yuji – đã phải đưa ra hết lời khuyên này đến lời khuyên khác cho cô gái. Và rồi, qua từng lần phản hồi, cô dần nhận ra điều mình thật sự muốn.

Keigo Higashino không chỉ nói về “màu hồng” trong chuyện khuyên người. Ông còn nói đến việc: nếu lời khuyên của mình khiến người khác lựa chọn sai thì sao?

Trong truyện, ông Yuji từng nhận được thư của một phụ nữ đang mang thai với người đàn ông đã có gia đình. Sau khi suy nghĩ rất lâu, ông khuyên cô hãy giữ lại đứa trẻ nếu đã chuẩn bị tinh thần đối mặt với những khó khăn phía trước. Một thời gian sau, ông đọc được tin một phụ nữ lái ô tô lao xuống biển và thiệt mạng, còn đứa con nhỏ may mắn sống sót. Từ những chi tiết trong bài báo, ông nghi ngờ người chết chính là người từng viết thư cho mình.

Ông không thể biết chắc lời khuyên năm xưa có liên quan đến kết cục đó hay không. Dù vậy, ông bắt đầu lo sợ. Nỗi lo này cho thấy ông hiểu điều mà những người thích khuyên người thường dễ quên: lòng tốt không tự động bảo đảm một kết quả tốt. Người đưa ra lời khuyên chỉ biết một phần câu chuyện, trong khi người nghe phải sống với toàn bộ hậu quả.

Câu chuyện của Kousuke lại là một vấn đề khác. Khi còn nhỏ, Kousuke biết công ty của bố sắp phá sản. Bố mẹ cậu quyết định đưa cả gia đình bỏ trốn để tránh các chủ nợ. Không biết có nên đi theo hay không, cậu viết thư nhờ tiệm Namiya tư vấn.

Ông Yuji khuyên Kousuke hãy ở lại bên bố mẹ. Ông ví gia đình như những người đang ngồi trên cùng một con thuyền: chỉ cần chưa rời bỏ nhau, họ vẫn còn cơ hội cùng tìm được đường quay về.

Nhưng Kousuke không nghe theo. Trên đường bỏ trốn, cậu lén rời khỏi bố mẹ, che giấu tên thật rồi lớn lên trong một trại trẻ. Sau nhiều khó khăn, cậu trở thành thợ khắc gỗ và có cuộc sống ổn định. Trong một thời gian dài, Kousuke tin rằng quyết định bỏ đi của mình là đúng, còn lời khuyên của ông Namiya là sai.

Nhiều năm sau, Kousuke mới biết chuyện gì đã xảy ra với bố mẹ. Sau khi phát hiện con trai bỏ đi, họ quyết định tự sát. Trước khi chết, người bố để lại thông tin khiến mọi người tin rằng cả Kousuke cũng đã chết. Nhờ vậy, các chủ nợ không còn tìm kiếm cậu và cậu có thể bắt đầu một cuộc đời mới dưới tên khác.

Khuyên người, trong thế giới của Higashino, không phải là đoán chính xác tương lai. Không ai có đủ khả năng làm điều đó. Giá trị của một lời khuyên đôi khi chỉ xuất hiện rất lâu sau khi nó được đưa ra, khi người nhận đã đi qua đủ nhiều biến cố để hiểu điều người khác từng muốn nói với mình.

Cách Higashino kết nối các câu chuyện cũng rất khéo léo. Hầu hết nhân vật đều có liên quan gián tiếp với nhau. Một người từng được giúp đỡ sẽ quay lại giúp một người khác. Một lá thư gửi đi nhiều năm trước cuối cùng lại tác động đến chính người đã viết nó. Những cuộc đời tưởng như tách biệt bỗng dần nối với nhau thành một mạng lưới của lòng tốt, sai lầm, biết ơn và chuộc lỗi.

Ở cuối sách, Atsuya, một trong ba tên trộm, thử gửi qua khe cửa một tờ giấy trắng, không viết câu hỏi nào. Đó là câu hỏi tiết kiệm chữ nhất trong cả cuốn sách, nhưng cũng là câu hỏi lớn nhất: phải làm gì khi ta không biết mình muốn gì và cũng không biết nên bắt đầu từ đâu?

Trong thư trả lời, ông Namiya nhắc người bên kia hộp thư rằng cây bút vẫn nằm trong tay họ. Nghĩa là họ có thể tự vẽ con đường mình muốn đi.

Sau cùng, nghệ thuật khuyên người của Keigo Higashino không nằm ở khả năng nói cho người khác biết đâu là lựa chọn đúng. Nó nằm ở sự khiêm tốn, ở việc người cho lời khuyên hiểu được rằng ta không sống thay người được khuyên, không biết hết câu chuyện của họ và càng không thể chịu hậu quả thay họ.

Đôi khi, điều tốt nhất ta có thể làm không phải là chỉ cho người khác nên đi đâu, mà là giúp họ nhận ra cây bút vẫn nằm trong tay mình. Và danh từ “phép lạ” trong tiêu đề của tiểu thuyết, thật ra không đến từ đâu khác bên ngoài, mà chính là do mỗi người tự tạo ra cho mình.

Đọc thêm

“May thay, Perry đã đến”: Để phát triển, Nhật Bản thừa nhận mình yếu kém

“May thay, Perry đã đến” không phải lời ca ngợi sức mạnh của phương Tây, mà là cách Nhật Bản nhìn thẳng vào sự yếu kém của mình để bắt đầu học hỏi.